گوش انسان نه تنها عضو دریافت صدا است ، بلکه مرکز تعادل و توازن صدا نیز هست. در بخش میانی این عضو ظریف، سه استخوان کوچک و حیرت انگیز وجود دارد که نقش حیاتی در انتقال امواج صوتی به عهده دارند. این سه استخوان که به نام های چکشی، سندانی و رکابی شناخته می شوند، با همکاری دقیق خود باعث می شوند که ارتعاشات صوتی از پرده صماخ به گوش داخلی منتقل شوند. از این رو برای درک بهتر این ساختار و عملکرد، باید بدانیم دقیقاً استخوانچه گوش چیست و چه اهمیتی در فرایند شنوایی دارد، بنابراین همراه ما باشید.
استخوانچه گوش چیست؟
به طور کلی گوش انسان از سه بخش اصلی تشکیل شده است گوش خارجی، گوش میانی و گوش داخلی که هر کدام کاربرد متفاوتی دارند. گوش خارجی شامل لاله گوش و مجرای شنوایی است؛ وظیفه آن جمع آوری امواج صوتی و هدایت آنها به سمت پرده صماخ می باشد. اما درست پشت پرده صماخ، حفرهای هوادار وجود دارد که گوش میانی نامیده می شود. درون این حفره، سه استخوان ظریف قرار دارند که با اندازهای کمتر از چند میلی متر، مسئول یکی از دقیق ترین فرایند های صدایی بدن هستند.
این سه استخوان کوچک که با عنوان استخوانچه های کوچک گوش شناخته می شوند، در واقع سیستم تقویت کننده صوتی بدن انسان محسوب می شوند. وظیفه آنها انتقال و افزایش دامنه ارتعاشات صوتی است تا صدا بتواند از محیط هوایی گوش میانی به محیط مایع گوش داخلی منتقل شود.
معرفی سه استخوانچه شنوایی
در پاسخ به این پرسش که استخوانچه گوش چیست، باید گفت که گوش میانی شامل سه استخوان به ترتیب از بیرون به درون است:
- استخوان چکشی: این استخوان به پرده صماخ متصل بوده و نخستین استخوان در مسیر انتقال صوتی محسوب می شود. شکل آن شبیه چکش است و با حرکات پرده صماخ به لرزش درمیآید.
- استخوان سندانی: دومین استخوان زنجیره شنوایی است که بین چکشی و رکابی قرار دارد. این استخوان وظیفه انتقال ارتعاشات از چکشی به رکابی را بر عهده دارد.
- استخوان رکابی :کوچک ترین استخوان بدن انسان که شکلی شبیه رکاب اسب دارد استخوان رکابی است. این استخوان به دریچه بیضی گوش داخلی متصل است و ارتعاشات را به مایع درون حلزون گوش منتقل می کند.
این سه استخوان که با عنوان استخوانچه شنوایی نیز شناخته می شوند، با حرکات هماهنگ و سریع خود نقش حیاتی در فرایند شنیدن دارند. اگر هر یک از این استخوان ها دچار آسیب، چسبندگی یا عفونت شوند، انتقال صدا مختل شده و شنوایی کاهش می یابد.
نحوه عملکرد استخوانچه های شنوایی
برای درک کامل اینکه استخوانچه گوش چیست و چگونه عمل میکند، باید بدانیم صدا چگونه از محیط به مغز منتقل می شود. امواج صوتی ابتدا وارد مجرای گوش شده و به پرده صماخ برخورد می کنند. ارتعاشات ایجاد شده در پرده صماخ به استخوان چکشی منتقل می شود، سپس از طریق سندانی به رکابی و در نهایت به دریچه بیضی گوش داخلی می رسد. در طی این مسیر، استخوانچه ها همانند اهرم هایی عمل می کنند که شدت ارتعاشات را افزایش داده تا صدا بتواند از محیط هوا به محیط مایع منتقل شود. بدون وجود این استخوانچه ها، صدا به میزان قابل توجهی تضعیف شده و فرد دچار کم شنوایی انتقالی خواهد شد.
بیماری های مربوط به استخوانچه گوش
با اینکه استخوانچه های گوش بسیار کوچک اند، اما به طور کلی از حساسیت بالایی برخوردارند. التهاب، عفونت، یا حتی تومورهای کوچک می توانند عملکرد آنها را مختل کنند. برخی از شایع ترین بیماری های مرتبط با این بخش عبارتاند از:
اتواسکلروز : نوعی بیماری استخوانی که باعث سفت شدن و چسبندگی استخوان رکابی می شود. این عارضه معمولاً باعث کاهش شنوایی تدریجی می گردد.
عفونت های مزمن گوش میانی: در اثر تکرار التهاب و عفونت، ممکن است استخوانچه ها دچار فرسایش شوند یا حتی از هم جدا گردند.
آسیبهای فیزیکی: ضربه شدید به سر، یا حتی جراحی های ناموفق می تواند باعث شکستگی یا جداشدگی این استخوان شود.
مطلب مرتبط: درمان کری ناگهانی
جراحی استخوانچه شنوایی
وقتی عملکرد استخوانچه ها مختل می شود یا گوش دچار بیماری می شود و یا حتی زمانیکه درمان دارویی پاسخگو نیست، متخصص گوش و حلق و بینی ممکن است تصمیم به جراحی استخوانچه شنوایی بگیرد. این عمل با هدف ترمیم یا جایگزینی استخوانچه های آسیب دیده انجام می شود تا مسیر انتقال صدا دوباره بازسازی گردد.
در این نوع جراحی، دکتر یلدا جباری مقدم ممکن است از پروتزهای مخصوص پزشکی استفاده کند. در برخی موارد، فقط بخشی از زنجیره استخوانی نیاز به جایگزینی داشته و در موارد دیگر، کل زنجیره بازسازی می شود. موفقیت این عمل بستگی به میزان آسیب، مهارت جراح و وضعیت عمومی گوش دارد.
در جراحی استخوانچه گوش، بیمار معمولاً تحت بی حسی موضعی یا بیهوشی عمومی قرار می گیرد. پس از برش پشت گوش یا داخل مجرای گوش، جراح با میکروسکوپ مخصوص وارد گوش میانی می شود. در این مرحله، استخوانچه های آسیب دیده بررسی شده و قسمت معیوب برداشته یا ترمیم می گردد. در صورت نیاز، پروتز جایگزین در محل نصب می شود و پس از اطمینان از انتقال صحیح صدا، برش بسته می شود.
